Żydowski Salon Literacki | Spotkanie autorskie wokół książki „Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie” z Bennym Merem i Piotrem Pazińskim, autorem przekładu

Prowadzenie: Karolina Szymaniak

(Wydawnictwo Czarne, premiera polskiego przekładu – sierpień 2025)

W epoce między dwiema wojnami światowymi Smocza nie była na pewno ani najważniejszą, ani najpiękniejszą ulicą w Warszawie. Stanowiła za to mikrokosmos pełen życia – gwaru jidysz, sklepików, kiosków, fabryczek, zakładów szewskich i krawieckich, teatrów i domów publicznych. Mieszkali tu ortodoksi, bundyści, syjoniści, komuniści i wielka rzesza zwyczajnych ludzi.

Choć ulica wciąż istnieje i przebiega z grubsza tak samo jak przed wojną, nic nie jest na niej takie jak przed 1945 rokiem. Większość mieszkańców Smoczej zginęła w warszawskim getcie lub w Treblince. Nie ma po nich śladu ani w archiwach, ani w zbiorowej pamięci. Czy aby na pewno?

Benny Mer uważa, że „tych, którzy przepadli, należy szukać”. Sięga po wiersze i opowiadania pisarzy jidysz: Icchoka Baszewisa Singera, Szolema Alejchema, Abrahama Rajzena czy Moszego Binema Justmana. Zagląda do roczników starych żydowskich gazet, przywołuje wspomnienia dzisiejszych dziewięćdziesięciolatków, którzy wychowali się w okolicach Smoczej, i drobiazgowo analizuje dawne fotografie. Zaprasza czytelników do literackiego spaceru od domu do domu, ale przede wszystkim – do podróży po utraconym czasie.

Smocza jest tak bardzo zapomniana, że w zupełności starczy, jeśli zdołam ją wskrzesić we wspomnieniach, ze wszystkim, co było w niej dobre i złe. Jeśli zdołamy wyciągnąć stąd jakąś naukę na teraz i na przyszłość – będzie to wartość dodana. Ja pragnę, by świat usłyszał opowieść o Smoczej, tak jak chciałbym słuchać opowieści o każdej innej społeczności i ulicy – w Bagdadzie czy na Dżerbie.

Fragment książki

Benny Mer (właśc. Benjamin Majersdorf, ur. 1971) – izraelski dziennikarz, znawca kultury jidysz. Przez lata współpracował z dziennikiem „Haaretz”, był również redaktorem w magazynie „Dafke: Yiddishland and Its Culture”. Autor przekładów z jidysz, m.in. dzieł Szolema Alejchema i Awroma Suckewera oraz poezji dla dzieci.

Centrum Kultury Jidysz

Wstęp wolny

Żydowski Salon Literacki: „Jak zabić wilkołaka? Opowieści chasydzkie. Antologia” – spotkanie przedpremierowe z Anną Kałużną, Wojciechem Tworkiem i Marcinem Wodzińskim

(Wydawnictwo Ossolineum, premiera – sierpień 2025 rok)

Dlaczego cadyk z Radoszyc walczył z czarnoksiężnikami, a cadyk z Warki stawał się niewidzialny? Co, jak i dlaczego opowiadali chasydzi i dlaczego należy to do kanonu literatury polskiej?

Podczas spotkania przyjrzymy się rozwojowi literatury żydowskiej poza jej kanonem — z uwzględnieniem roli, jaką odegrali w niej chasydzcy autorzy i autorki. Zastanowimy się, jak wyobrażona jest Polska w opowieściach o chasydach i jak zmieni się obraz polskiej literatury, jeśli uwzględnimy w niej kilkaset tomów jidyszowych i hebrajskich narracji spisywanych i publikowanych przez chasydów w latach 1814-1939. Omówimy też, jak tradycja chasydzkiej twórczości rozwijana jest po Zagładzie w USA i Izraelu.

O tym i nie tylko porozmawiają prof. Marcin Wodziński, dr Wojciech Tworek i dr Anna Kałużna z Katedry Judaistyki UWr, redaktorzy i tłumaczka antologii opowieści chasydzkich, monumentalnego tomu, który ukaże się w tym roku w serii Biblioteka Narodowa Wydawnictwa Ossolineum

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Rodzinne warsztaty muzyczne (piosenki w jidysz i ladino) z Hanną
Goldstein

Czas trwania: 2 godz.

Zapraszamy na rodzinny warsztat muzyczny podczas którego zaśpiewamy razem piosenki w ladino i jidysz. Zapraszamy wszystkich, także tych, którzy nie znają żadnego z tych języków. Będzie wesoło i muzycznie.

Hanna Goldstein – wokalistka i kompozytorka, nauczycielka kultury żydowskiej w szkole Lauder-Morasha, śpiewa po hebrajsku, w jidysz i w ladino, wokalistka w projekcie Tsugreytndik Zikh tsu Tantsn  Malerai-Goldstein-Masecki na festiwalu Nowa Muzyka Żydowska, twórczyni i animatorka programów edukacyjnych dla dzieci, opartych na autorskich kompozycjach muzycznych- piosenkach, przedstawieniach  i słuchowiskach.

Fot. Adam Erdheim

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: klub@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy wysłane przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

Szyjemy hamsę – ozdobę z tradycją – warsztaty artystyczne dla dorosłych z Moniką Krajewską
Czas trwania: 2 godz.

Hamsa – bliskowschodni znak w formie stylizowanej dłoni  – w tradycji żydowskiej  był niegdyś amuletem chroniącym od uroku, wykonanym z metalu bądź rysowanym na papierze i pergaminie;  obecnie jest popularnym motywem w dekoracji i biżuterii. Z filcu, tkanin, koralików i koronek wykonamy hamsę do powieszenia na ścianie lub jako breloczek czy kolczyki. 

Monika Krajewska – artystka i edukatorka; tworzy wycinanki inspirowane tradycją żydowską.   Niektóre jej prace, zwłaszcza mizrachy, są bliskie tradycyjnej formie, inne, np. cykle „Tatry i Psalmy” czy „Płonące”, są własną interpretacją żydowskich tekstów i symboli. Technikę wycinania łączy z kolażem, frotażem i fotografią. Wiele jej prac powstało z okazji narodzin, uroczystości bar/bat micwy oraz ślubów; inne były użyte w grafice książkowej (np. Sidur Ec Chaim) i na muralach, są też w synagogach, muzeach i kolekcjach prywatnych.  Jest autorką albumów fotograficznych o cmentarzach żydowskich „Czas kamieni” (w 4 językach) i „A Tribe of Stones”, artykułów i wystaw.  Prowadzi warsztaty i wykłady ukazujące tradycję żydowską  poprzez sztukę, m.in. na festiwalach kultury żydowskiej i w Centrum Kultury Jidysz w Warszawie.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: klub@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

Podwieczorek dla rodzin w Klubie Kinderwelt – warsztaty kulinarne z Zofią Mioduszewską-Wajszczak 

Liczba miejsc: 25 osób  

Czas trwania: 1,5 godz. 

A gutn ovnt! Podwieczorek zwieńczy rodzinne spotkania festiwalowe w klubie Kinderwelt. Wspólnie upieczemy pyszne knysze z serem białym (będzie także wegańska wersja). Knysze to drożdżowe rogaliki wypełnione farszem z sera białego lub tofu (w wersji wegańskiej). Na koniec napijemy się ciepłego kakao na mleku owsianym, celebrując wspólne chwile.

Inspiracją do warsztatu jest książka „Świętujmy! Przewodnik dla rodziców, dzieci i ich przyjaciół” Belli Szwarcman-Czarnoty, Róży Ziętek-Czarnoty, Joanny Jaszuńskiej-Kobielskiej, wydanej przez Gminę Wyznaniową Żydowską, w Warszawie 2023.

Zofia Mioduszewska – Wajszczak, koordynatorka klubu Kinderwelt. Zofia Mioduszewska-Wajszczak jest animatorką kultury, specjalistką edukacji rodzin, w pracy twórczej korzysta z technik kolażu i brikolażu, także w kuchni Kinderwelt to projekt Centrum Kultury Jidysz, w ramach którego organizujemy cykliczne, rodzinne warsztaty twórcze dla małych i dużych.

Fot. Barbara Szablisty

Kinderwelt to projekt Centrum Kultury Jidysz, w ramach którego organizujemy cykliczne rodzinne warsztaty twórcze dla małych i dużych.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15 

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: klub@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

Pracownia „u Fani”: „Hejmisz” – szabatowe spotkanie o dobrostanie

Trzecia odsłona popularnego cyklu, tym razem z ekspertami i ekspertkami z Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa, której tematem będzie świadome korzystanie z urządzeń oraz to, jaki wpływ mają na nas technologie.

Czas trwania: 2 godz.

Hejmisz to słowo wywodzące się z języka jidysz kojarzące się z dobrostanem, dbałością o siebie, uważnością, mindfulness. Zapraszamy na trzecią odsłonę popularnego cyklu, wprowadzającego w ideę szabatu – oddechu po tygodniu pracy, przestrzeni na refleksję i odpoczynek. Żyjemy w świecie, w którym nadmiar informacji i bodźców często odbiera nam zdolność do głębokiej koncentracji. Poprzez różne formy spotkań spróbujemy wspólnie zadbać o nasz dobrostan w tej wymagającej rzeczywistości — zarówno poprzez praktyki wspierające uważność i higienę cyfrową, jak i rozmowy o tym, jak radzić sobie psychicznie w obliczu wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi.

29 sierpnia spotkamy z ekspertami i ekspertkami  z Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa – by pomówić o świadomym korzystaniu z urządzeń oraz tym, jaki wpływ mają technologie na nasze myślenie i funkcjonowanie mózgu oraz całego organizmu.  

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, ul. Anielewicza 6, Pracownia u Fani

Obowiązują bezpłatne wejściówki – dostępne od 19 sierpnia na stronie Polin.pl (zakup biletów on-line) oraz w kasie Muzeum

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 

Warsztaty tańca izraelskiego z Moniką Leszczyńską i Kingą Kalupą

Czas trwania: 60 min

Zapraszamy do doświadczenia wspólnoty i radości dzięki prostym krokom tańców izraelskich.  Jest w nich odzwierciedlona historia narodu – nostalgia za przeszłością i odważne poszukiwanie Nowego. W muzyce brzmią zarówno nuty chasydzkich nigunów. Warsztat zabiera nas w niezwykłą  – łączącą przeciwieństwa – podróż i zaprasza do zanurzenia się w wielowymiarowe przeżycie. Zapraszamy wszystkich niezależnie od doświadczenia tanecznego.

Fot. Zofia Mioduszewska-Wajszczak

Monika Leszczyńska – to pierwsza polska instruktorka tańca izraelskiego oraz psychoterapeutka tańcem i ruchem. Prowadzi grupę Tańców Izraelskich Snunit od 1998 roku, współuczestniczyła w tworzeniu grup w innych miastach, przeprowadziła ogromną ilość warsztatów, oddana idei rozpowszechniania tańca izraelskiego.

Kinga Kalupa – przedstawicielka młodszego pokolenia instruktorów. W naturalny sposób nawiązuje kontakt z grupą stwarzając atmosferę, w której chce się tańczyć i dobrze bawić. Uzdolniona muzycznie, utalentowana lingwistka. Niezastąpiona organizatorka warsztatów zespołu Snunit.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: klub@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy wysłane przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

„Borscht Riders in the Sky – o jidysz w Ameryce” – warsztaty kulturoznawczo-językowe z Anną Nienartowicz

Czas trwania: 2 godz.

Język jidysz jest głęboko związany z historią i kulturą Stanów Zjednoczonych. Jest to język, który jest także na wskroś amerykański jak bajgle, Hollywood i Broadway, Colin Powell i James Cagney. Jidysz jest obecny nie tylko w języku w postaci powiedzonek i słów, jest związany ze stylem życia, wychowania i amerykańską codziennością. Przyjdźcie posłuchać jak brzmi jidysz w Ameryce.

Anna Nienartowicz – absolwentka Instytutu Filologii Angielskiej oraz Katedry Judaistyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Interesuje się badaniem kontaktów kulturowych na poziomie języka i transferu elementów kulturowych. Była nauczycielka hebrajskiego oraz historii i kultury żydowskiej w szkole Szalom Alejchem. Obecnie doktorantka na Wydziale Filologii UW, gdzie pod okiem prof. Joanny Lisek przygotowuje pracę doktorską, której celem będzie stworzenie biografii intelektualnej braci Turkow.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: ckj@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zgłoszenia wysyłane przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

Dwoje nieboszczyków rusza w tan – warsztaty z budowy marionetek teatralnych inspirowane prozą I.B. Singera z Izabelą Kokoszczyńską (Szumen)

Czas trwania: 4 godz.

Liczba uczestników: 12

Tak jak I.B. Singer dla własnej uciechy zawracał z zaświatów zmarłych warszawiaków by pod jego dyktando siali zamęt wśród żywych, tak my postaramy się, tchnąć życie w garść szmat, gryki i sznurków.  “Na świecie jest pełno umarlaków, odzianych w futra i czapki z soboli, którzy hulają wśród żywych. Może to twój sąsiad, może zona, może ty sam…”

Izabela Kokoszczyńska (Szumen) na co dzień tworzy scenografię, rekwizyty i kostiumy. Maluje murale, szyje, haftuje i rzeźbi w drewnie. Inspiruje sie głównie kulturą i sztuką ludową oraz niesłusznie zapomnianymi baśniami i legendami. Wielbicielka tajemnic dzikiej flory i fauny.  Realizuje warsztaty plastyczne z zakresu malarstwa, rysunku, lalkarstwa  i wycinanki tradycyjnej.  Studiowała na wydziale Grafiki na ASP w Warszawie i Sztuki Nowych Mediów na PJATK. Prywatnie miłośniczka krajów byłego ZSRR, historii linii otwockiej i architektury Świdermajer. Świdrzanka z wyboru.

Fot. Natalia Chmielarz

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: ckj@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy wysłane przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

„Addio Pomidorn” – warsztaty i pomidorowa uczta na koniec lata z Alessią Di Donato

W programie: warsztaty kulinarne, prezentacja i wspólna degustacja przygotowanych potraw.

czas trwania: 3 godz.

Minął sierpień minął wrzesień znów październik i ta jesień/ Rozpostarła melancholii mglisty woal
Nie żałuję letnich dzionków róż poziomek i skowronków/ Lecz jednego jedynego jest mi żal…

Nam także! Zatem spotkajmy godnie pożegnać się z pomidorami i fetować koniec sezonu, który umilały nam Bawole Serca, Faworyty, Black Cherry, San Marzano, Malinowe Kapturki i Malinowe Olbrzymy. Warsztaty kulinarne poprowadzi niezrównana Alessia di Donato. Będą pomidory w kilku odsłonach, pomidory w kuchni żydowskiej, a na koniec pomidorowa wspólna uczta.

Fot. Barbara Szablisty

Alessia di Donato – rzymianka z urodzenia, szefowa kuchni specjalizująca się w pieczywie i cukiernictwie; uczy technik kulinarnych, pisze o jedzeniu; miłośniczka sztuki, podróży i dobrego życia. Absolwentka prestiżowych szkół kulinarnych: Le Cordon Bleu, Accademia Italiana Del Pane oraz Paidei. Popularyzatorka kuchni żydowskiej, podróżuje po całym świecie w poszukiwaniu żydowskich smaków. Odtwarza zapomniane receptury i proponuje nowe wersje znanych potraw. Od lat współpracuje z Centrum Kultury Jidysz i innymi instytucjami związanymi z kulturą żydowską prowadząc warsztaty i kursy kulinarne. Dzięki swoim daniom zabiera nas w podróż przez kuchnię sefardyjską i aszkenazyjską.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp: 70 PLN, zapisy i szczegóły płatności od 11 do 22 sierpnia pod adresem: ckj@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy wysłane przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.