Konkurs Historyczny 2025

• Opis projektu
• XIV edycja – Historia i kultura Żydów polskich

Finał XIV edycji konkursu „Historia i kultura Żydów polskich” – powrót po latach i wyjątkowe święto wiedzy

8 czerwca 2025 roku, po kilkuletniej przerwie spowodowanej pandemią, odbył się długo wyczekiwany finał XIV edycji ogólnopolskiego konkursu dla szkół ponadpodstawowych „Historia i kultura Żydów polskich”. Wydarzenie, organizowane przez Fundację Shalom we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma, ponownie zgromadziło młodych pasjonatów historii i kultury żydowskiej z całego kraju. Uroczystość objęta była honorowym patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Tegoroczny finał miał wyjątkowy charakter. Wyróżnieni uczestnicy oraz laureaci otrzymali prestiżowe nagrody – od książek i elektronicznych gadżetów po indeksy na wybrane uczelnie wyższe. Najwyższe wyróżnienie trafiło do zwyciężczyni konkursu, Marii Drążek z I Liceum Ogólnokształcącego im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku, która została uhonorowana wyjazdem do Madrytu, ufundowanym przez Żydowski Instytut Historyczny.

Uroczyste wręczenie nagród, otwarte dla publiczności, odbyło się  8 czerwca na tymczasowej scenie Teatru Żydowskiego w Klubie Dowództwa Garnizonu Warszawa przy Al. Niepodległości 141a. Nad przebiegiem prac jury czuwała dr hab. Jolanta Żyndul, wybitna badaczka historii Żydów polskich.

Pomysłodawczynią konkursu jest Gołda Tencer – aktorka, reżyserka, dyrektorka Teatru Żydowskiego i założycielka Fundacji Shalom. Od ponad trzech dekad z pasją angażuje się w działania na rzecz zachowania żydowskiego dziedzictwa w Polsce, a konkurs jest jednym z jej najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych projektów edukacyjnych.

Konkurs został powołany do życia w 1993 roku, w 50. rocznicę powstania w getcie warszawskim, i  inspiruje kolejne pokolenia uczniów szkół ponadpodstawowych. Przez te lata wzięło w nim udział blisko 20 tysięcy młodych ludzi, z których wielu zdecydowało się później zgłębiać historię, kulturę i literaturę żydowską na ścieżce akademickiej.

Laureaci konkursu mogą liczyć na atrakcyjne nagrody rzeczowe, ale również – co szczególnie cenne – gwarantowany wstęp na wybrane kierunki studiów, m.in. na:

• Wydział Polonistyki i Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego,

• Instytut Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego,

• Katedrę Judaistyki Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dofinansowano ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny

Patronat honorowy:

Patronat naukowy:

oraz
Katedra Judaistyki Uniwersytetu Wrocławskiego

Partner:

Pokaz film dokumentalnego i spotkanie z reżyserem filmu Die Kinder der Schweigende (Dzieci Milczących): Fredem Turnheimem 

Reżyseria, zdjęcia i montaż: Fred Turnheim, muzyka: Flo Thamer, dramaturgia: Tina Turnheim, montaż wideo i postprodukcja: Herwig Röthy, dialogi/głosy: Martin Bretschneider, Mareike Hein, Herwig Röthy, asystent operatora i produkcja: Margarete Turnheim; produkcja: Senad Hergic (OKTO TV), Georg Turnheim (DOC-Film)

(Austria, 2025, 100 min)

Film w języku niemieckim z polskimi napisami

Film jest wywiadem z 97-letnim Abbą Naorem, który jako nastolatek przeżył obóz koncentracyjny w Dachau i od dziesięcioleci dzieli się swoją historią z uczniami w Bawarii. Przez długi czas Abba Naor nie opowiadał o swoich przeżyciach nawet własnym dzieciom w Izraelu. Ta opowieść jest hołdem dla pamięci i próbą zrozumienia milczenia ocalałych z obozów koncentracyjnych.

Co oznacza pamięć, skoro ci, którzy potrafią opowiedzieć o niewyobrażalnych okrucieństwach nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady, wkrótce przestaną istnieć? 

Wstęp wolny, miejsca nie są numerowane

Austriackie Forum Kultury, ul. Próżna 7/9

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Austriackie Forum Kultury

Wydarzenie transmitowane on-line na profilach Austriackiego Forum Kultury i Festiwalu Warszawa Singera na Facebooku

Rozmowa z Dominikiem Marklem |AT| i Niko Hofingerem |AT|:
„Niesamowita historia przetrwania Leokadii Justman”

Spotkanie poprzedzi wstęp Bernadetty Czapskiej

Prowadzenie: Stanisław Welbel

Wstęp wolny, miejsca nie są numerowane

Austriackie Forum Kultury, ul. Próżna 7/9

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Austriackie Forum Kultury

Wydarzenie transmitowane on-line na profilach Austriackiego Forum Kultury i Festiwalu Warszawa Singera na Facebooku

Spotkanie wokół książki Marty Bryś „Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich. Opowieść zespołu aktorskiego. Biografia instytucji”

prowadzenie: Joanna Krakowska

[Wydawnictwo Austeria]

Wywiadów do książki udzielili Marcin Błaszak, Monika Chrząstowska, Ryszard Kluge, Małgorzata Majewska, Sylwia Najah, Joanna Przybyłowska, Henryk Rajfer, Rafał Rutowicz, Joanna Rzączyńska, Izabella Rzeszowska, Wanda Siemaszko, Piotr Sierecki, Monika Soszka, Barbara Szeliga, Alina Świdowska, Gołda Tencer, Małgorzata Trybalska, Ewa Tucholska, Jerzy Walczak, Marek Węglarski, Maciej Winkler, Ernestyna Winnicka i Piotr Wiszniowski.

Książka do kupienia: https://austeria.pl/produkt/teatr-zydowski-im-estery-rachel-i-idy-kaminskich-w-warszawie-opowiesc-zespolu-aktorskiego-biografia-instytucji/

Teatr Żydowski, ul. Senatorska 35 – Scena Letnia

Wstęp wolny; miejsca nie są numerowane

Spektakl „SKOWYT”, reż. Kamil Białaszek, Teatr Żydowski w Warszawie

Scenariusz i reżyseria: Kamil Białaszek, scenografia i kostiumy: Julia Zawadzka, muzyka: Dominik Strycharski, projekcje wideo: Michał Mitoraj, choreografia: Bartek Dopytalski, inspicjentura: Monika Soszka, Beata Szaradowska, produkcja: Małgorzata Gąsiorowska

Obsada: Rafał Rutowicz, Joanna Rzączyńska, Izabella Rzeszowska, Piotr Siwek, Mateusz Trzmiel, Jerzy Walczak

Czas trwania: 1 godz. 20 min

skowyt plakat

„Skowyt” Allena Ginsbera, to najdonioślejszy głos protestu amerykańskiej kontrkultury. Wydany w 1956 roku, do dzisiaj obnaża pragnienia i zaślepienia tzw. społeczeństwa konsumpcyjnego, zderzając je z często nieuświadamianą siłą sztuki. Nade wszystko to opowieść o outsiderach. Poemat, który zwiastował i zwiastuję zmianę. Odnajduje to dzisiaj w tekście Ginsberga, mającego w Polsce zwolenników i fanów, również Kamil Białaszek (znany jako raper Koza), w realizowanym w Teatrze Żydowskim dyplomie reżyserskim. 

„Stopień medialnego bełkotu, dezinformacji i manipulacji stosowanej przez polityków -miliarderów doprowadziłby dzisiaj Ginsberga do szału, tak jak doprowadzały go do szału koncept wojny w Wietnamie i polityka narkotykowa CIA. Poeta wielokrotnie dowodził, że amerykańskie służby specjalne odpowiedzialne są za dystrybucję narkotyków na szeroką skalę w krajach trzeciego świata” – tłumaczy aktualność „Skowytu” reżyser Kamil Białaszek, dodając, że jego scenariusz: – „Jest próbą połączenia smutnej historii dziedzictwa kultury hipisowskiej z opowieścią o ponownym nadejściu poety w rzeczywistości faszyzujących, współczesnych Stanów Zjednoczonych. Przy pisaniu towarzyszyło mi pytanie: O czym tak naprawdę jest Skowyt? W mojej interpretacji poemat ten opowiada o niepowstrzymanym pędzie ku autodestrukcji, zarówno na poziomie światowego rządu czy całej cywilizacji, jak i z perspektywy indywiduum, próbującego odnaleźć sens istnienia i rozbijającego się o ścianę wypranej z metafizyki rzeczywistości późnego kapitalizmu”.

Kamil Białaszek ostatnio wyreżyserował w Teatrze Polskim w Poznaniu głośny spektakl „Nowy Pan Tadeusz, tylko że rapowy”.

Scena debiutów reżyserskich Bima, powołana w Teatrze Żydowskim przez Gołdę Tencer i realizowana we współpracy z warszawską Akademią Teatralną, jest głosem reżyserek i reżyserów wchodzących w zawód. 

UWAGA! Niektóre miejsca siedzące mogą być zastąpione poduszkami.

Spektakl dla widzów 18+.

Spektakl zawiera treści, które mogą być trudne, niepokojące lub mogą wywołać dyskomfort u niektórych widzów, w tym: symulacje zażywania narkotyków i przedstawienia stanu odurzenia, rozmowy o samobójstwie i myślach samobójczych, wulgarny język, migające światła / światło stroboskopowe, głośna muzyka. Zalecana ostrożność. Widzowie z doświadczeniem traumy, uzależnień lub kryzysów psychicznych proszeni są o świadomy wybór uczestnictwa. 

Teatr Żydowski, ul. Senatorska 35 – Scena im. Szymona Szurmieja

Bilety: 50/40/30 PLN – do nabycia na: www.kiket.com/warszawa,  www.teatr-zydowski.art.pl, w Biurze Organizacji Widowni, tel. 48 602 534 270; 22 850 64 50 lub 51 oraz w kasach Teatru Żydowskiego: przy ul. Senatorskiej 35, tel. 22 850 64 35 lub w Klubie Dowództwa Garnizonu Warszawa, al. Niepodległości 141a, tel. 22 850 56 56

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Teatr Żydowski w Warszawie

Spacer/wystawa | Modlitewnie przy Targowej i historia społeczności żydowskiej w Muzeum Warszawskiej Pragi

Miejsce spotkania: Muzeum Warszawskiej Pragi, ul. Targowa 50/52

Limit osób w grupie: 15

Czas trwania: 1,5 godz.

Wstęp płatny – bilety (10 PLN) dostępne w kasie Muzeum Warszawskiej Pragi lub na stronie www.muzeumpragi.pl (od 12 sierpnia)

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Muzeum Warszawskiej Pragi, Oddział Muzeum Warszawy

Koncert OLGA AVIGAIL & TANGO ATTACK oraz EREZ MOUNK: „BRAMY JEROZOLIMY. ŻYDOWSKIE PIEŚNI TĘSKNOTY I MIŁOŚCI”

Wystąpią: Olga Avigail Mieleszczuk (wokal, aranżacje), Erez Mounk (instrumenty perkusyjne) oraz Tango Attack w składzie: Hadrian Tabęcki (fortepian, aranżacje), Piotr Malicki (gitara), Grzegorz Bozewicz (bandoneon)

Do Jerozolimy prowadzi osiem bram… Każda z nich to opowieść o Bogu, ludziach, miłości i nienawiści…Olga i jej zespół prowadzi nas przez bramy do Świętego Miasta, by zanurzyć się w jego muzycznym, rozpalonym tyglu.
Na koncercie usłyszymy pieśni wypełnione tęsknotą za blaskiem Syjonu, które zabrzmią po hebrajsku, w ladino i w jidisz. Zatrzymamy się w złotych bramach Jerozolimy, by wsłuchać się w głosy tych, którzy od wieków przekraczali ich progi – w rytmie orientalnych rytmów arabskich czy też inspirowanych mistyczną monotonią nigunów chasydzkich. Bramy wypełnią też biblijne wersety i intencje wkładane w małe kwitełe. Wokalistka przekracza granicę światów kulturowych, śpiewając w Jidisz do tradycyjnych melodii otomańskich, łącząc głosy Żydów z Jemenu i polskiej Rebeki z Kazimierza.

Olga Avigail Mieleszczuk to wokalistka, badaczka tradycji muzyki polsko-żydowskiej. Pasjonatka okresu międzywojennego, śpiewa w Jidisz, po polsku i hebrajsku. Urodzona w Warszawie, obecnie mieszka w Jerozolimie. Wydała cztery płyty: Jewish Folksongs from the Shtetl, Li- -La-Lo, Yiddish Tango Live in Jerusalem oraz Israel SiteSing. Występuje na prestiżowych scenach i festiwalach w Europie, Izraelu oraz Ameryce Północnej
Erez Mounk (Izrael) – wirtuoz bliskowschodnich i orientalnych instrumentów perkusyjnych: darbuki, riq, tabli, bębna szamańskiego oraz perkusji. Ma w dorobku liczne nagrania. Jest dyrektorem artystycznym Szkoły „Kulna” specjalizującej się w nauczaniu tradycyjnej muzyki Bliskiego Wschodu, nauczycielem Akademii Muzycznej w Jerozolimie. Koncertuje jako solista z orkiestrami na całym świecie.

Hadrian Tabecki – współtwórca Tango Attack pianista, kompozytor, aranżer, producent muzyczny. Skomponował muzykę do wielu przedstawień teatralnych o tematyce żydowskiej, w dorobku posiada m.in. „Kantata – Pieśń Świata” do tekstów Starego Testamentu. Był kierownikiem muzycznym licznych festiwali w Polsce oraz recitali, przedstawień muzycznych i koncertów – jak również produkcji płytowych i telewizyjnych. Nagrywa dla rozgłośni radiowych i telewizyjnych.
Piotr Malicki współtwórca Tango Attack wirtuoz gitary klasycznej i elektronicznej, specjalizuje się w tangu argentyńskim. Znakomicie odnajduje równowagę między swobodą improwizacji i precyzją brzmienia. Jako solista występuje m.in. z orkiestrą AUKSO, Sądecką Orkiestrą Kameralną, Elbląską Orkiestrą Kameralną, Warszawską Operą Kameralną. Koncertuje w Polsce, Europie, Izraelu i Ameryce Północnej.

Grzegorz Bozewicz współtwórca Tango Attack to jeden z nielicznych wirtuozów bandoneonu w Polsce. Doceniany interpretator muzyki żydowskiej, argentyńskiej, greckiej, Ukończył UMFC w Warszawie. Koncertuje solowo, kameralnie, ale również z towarzyszeniem orkiestr i chórów na największych estradach w kraju i zagranicą. Komponuje, produkuje i nagrywa muzykę. Jako solista i muzyk sesyjny uczestniczy w licznych nagraniach studyjnych również dla radia i telewizji.

Erez Shmuel Mounk wirtuoz bliskowschodnich i orientalnych instrumentów perkusyjnych: darbuki, riq, tabli, bębna szamańskiego oraz perkusji. Ma w swoim dorobku liczne nagrania i występy w projektach wiodących muzyków izraelskich oraz międzynarodowych. Jest dyrektorem artystycznym Szkoły “Kulna” specjalizującej się w nauczaniu tradycyjnej muzyki Bliskiego Wschodu, nauczycielem Akademii Muzycznej w Jerozolimie w departamencie studiów muzyki arabskiej i tureckiej. Koncertuje jako solista z orkiestrami na całym świecie.

Muzeum Warszawskiej Pragi, ul. Targowa 50/52

Wstęp płatny – bilety (10 PLN) dostępne w kasie Muzeum lub na stronie www.muzeumpragi.pl na dwa tygodnie przed koncertem

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Muzeum Warszawskiej Pragi, Oddział Muzeum Warszawy

KONCERT FINAŁOWY | DAVID D’OR |IL| & ORKIESTRA SINFONIA VIVA pod dyrekcją Tomasza Radziwonowicza
Koncert poświęcony pamięci Szymona Szurmieja

Wystąpią: David D’Or (śpiew) oraz Orkiestra Sinfonia Viva
Prowadzenie: Dawid Szurmiej

David D’or

Dawid D’Or – izraelski wokalista o imponującej czterooktawowej skali głosu – łączy w swojej muzyce wpływy klasyki, popu i tradycji bliskowschodniej. Porusza autentycznością i sceniczną charyzmą. Artysta międzynarodową karierę rozpoczynał w latach 80. XX wieku. Obdarzony niezwykła skalą głosu od kontratenoru po głęboki baryton, wyśmienicie czuje się w wielu gatunkach muzycznych – od muzyki klasycznej, przez popularną, musicalową, aż po world music. Od czasu wydania debiutanckiego albumu David D’or w 1991 roku, otrzymał 17 złotych i platynowych płyt. Śpiewał przed różnorodną publicznością we wszystkich zakątkach świata. Występował przed głowami państw i na
prestiżowych wydarzeniach, jak otwarcie Expo w Szanghaju czy uroczystości w Watykanie.
Śpiewał m.in. z Wiedeńską Orkiestrą Symfoniczną, Baltimore Symphony i orkiestrami filharmonicznymi w Rzymie, Londynie, Moskwie, Szanghaju, Budapeszcie, Pekinie, Los Angeles i wielu innych. Na zaproszenie Zubina Mehty wziął udział w serii wykonań Carmina
Burana z Izraelską Orkiestrą Filharmoniczną. Jest również kompozytorem i autorem projektów łączących muzykę z malarstwem. Za działalność artystyczną i charytatywną otrzymał liczne nagrody międzynarodowe.
Sinfonia Viva – orkiestra założona w 1998 roku przez Tomasza Radziwonowicza, łączy klasykę z muzyką rozrywkową i filmową. Ma na koncie ponad 50 albumów i współpracę z czołówką polskich i zagranicznych artystów. Wielokrotnie nagradzana, m.in. Fryderykiem i
Złotym Orfeuszem, koncertowała w Polsce i za granicą, a nawet… w kosmosie – za sprawą
płyty z muzyką Chopina zabranej na pokład wahadłowca Endeavour.

Bilety do nabycia na : www.teatr-zydowski.art.pl , www.kiket.com/warszawa ,
www.teatrkwadrat.pl, w Biurze Organizacji Widowni tel: 48 602 534 270;22850 64 50 lub 51 oraz w kasach Teatru Żydowskiego: przy ul.Senatorskiej 35,tel: 22850 64 35 lub w Klubie Dowództwa Garnizonu Warszawa, al. Niepodległości 141a , tel: 22 850 56 56 ( szczegółowe
informacje na stronie www.shalom.org.pl) . Bilety na koncert Dawid D’or do nabycia również w kasach Teatru Wielkiego – Opery narodowej i na stronie www.teatrwielki.pl

Teatr Wielki – Opera Narodowa, Plac Teatralny 1, Sala Moniuszki

Bilety – strefa I: 150 PLN, strefa II: 100 PLN, strefa III: 80 PLN, strefa IV: 60 PLN, strefa V: 50 PLN, strefa VI: 30 PLN – do nabycia na: www.teatr-zydowski.art.pl, w Biurze Organizacji Widowni tel. 48 602 534 270; 22 850 64 50 lub 51 oraz w kasach Teatru Żydowskiego: przy ul. Senatorskiej 35, tel. 22 850 64 35 lub w Klubie Dowództwa Garnizonu Warszawa, al. Niepodległości 141a, tel. 22 850 56 56 oraz w kasach Teatru Wielkiego – Opery Narodowej i na stronie www.teatrwielki.pl

Uwaga: Wymagane jest przybycie na minimum 1,5 godz. przed rozpoczęciem koncertu; na teren Teatru nie będzie można wnieść dużych toreb i plecaków

Spacer z cyklu #zKawaPoWarszawie: Teatry, kino i kamienice, czyli zapomniana żydowska Warszawa wokół pl. Trzech Krzyży.

Prowadzenie: Jarosław Kaczorowski vel Spacerolog Praski

Miejsce spotkania: Plac Trzech Krzyży 10/14

Czas trwania: do dwóch godzin

Choć okolic pl. Trzech Krzyży nie wydają się być bogate w judaika, to jednak śladów obecności żydowskiej jest tu sporo – tak jak w całej Warszawie. Na przykład przy Wiejskiej i przy Konopnickiej mieszkali po wojnie Tuwim i Tyrmand (choć ten ostatni skrzętnie ukrywał swoje pochodzenie), w kawiarni Czytelnika swój legendarny stolik-instytucję miał Antoni Słonimski, a z drugiej strony placu i przed wojną bywał w “Nadświdrzańskiej” sam Bolesław Leśmian. Niedaleko, na samym początku Mokotowskiej były dwa zapomniane kompletnie budynki teatralne, z których jeden jako pierwszy w Warszawie grał repertuar w jidisz, a drugi co prawda zmieniał najemców jak rękawiczki, ale także gościł w swoich murach słynne teatry i kabarety, gdzie prezentowano repertuar żydowskich autorów – także tych z najwyższych półek. W tych okolicach podczas II wojny światowej, działała grupa żydowskich chłopców, którzy wydostawszy się nielegalnie z getta, zarabiali na życie, handlując papierosami i biletami do kina tu właśnie, “po aryjskiej stronie”, pod samym nosem Niemców. Wspomnimy o miejscach, gdzie były kiedyś modlitewnie, o budynkach zaprojektowanych przez żydowskich architektów i o wielkiej, nieistniejącej już kamienicy, którą zbudował dla siebie żydowski kompozytor (sic!)… szachowy i mistrz olimpijski w szachach, Dawid Przepiórka. 

Wstęp wolny

Zorganizowano we współpracy z Green Caffè Nero

Spektakl  „FELUNI”, w reż. Ewy Platt 

Reżyseria, scenariusz, reżyseria światła: Ewa Platt, scenografia, kostiumy, reżyseria światła: Kajetan Karkuciński, muzyka: Kamil Białaszek, inspicjentka: Monika Soszka

Obsada: Ernestyna Winnicka, Małgorzata Trybalska, Jerzy Walczak

Czas trwania: 1 godz. 20 min

Teatr Żydowski, ul. Senatorska 35 – Scena im. Szymona Szurmieja

Bilety: 60/50 PLN (ulgowy) – do nabycia na: www.kicket.com/warszawa, www.teatr-zydowski.art.pl, w Biurze Organizacji Widowni tel. 48 602 534 270; 22 850 64 50 lub 51 oraz w kasach Teatru Żydowskiego: przy ul. Senatorskiej 35, tel. 22 850 64 35 lub w Klubie Dowództwa Garnizonu Warszawa, al. Niepodległości 141a, tel. 22 850 56 56

Wydarzenie towarzyszące zorganizowane przez Teatr Żydowski w Warszawie