Żydowski Salon Literacki | Spotkanie autorskie wokół książki „Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie” z Bennym Merem i Piotrem Pazińskim, autorem przekładu

Prowadzenie: Karolina Szymaniak

(Wydawnictwo Czarne, premiera polskiego przekładu – sierpień 2025)

W epoce między dwiema wojnami światowymi Smocza nie była na pewno ani najważniejszą, ani najpiękniejszą ulicą w Warszawie. Stanowiła za to mikrokosmos pełen życia – gwaru jidysz, sklepików, kiosków, fabryczek, zakładów szewskich i krawieckich, teatrów i domów publicznych. Mieszkali tu ortodoksi, bundyści, syjoniści, komuniści i wielka rzesza zwyczajnych ludzi.

Choć ulica wciąż istnieje i przebiega z grubsza tak samo jak przed wojną, nic nie jest na niej takie jak przed 1945 rokiem. Większość mieszkańców Smoczej zginęła w warszawskim getcie lub w Treblince. Nie ma po nich śladu ani w archiwach, ani w zbiorowej pamięci. Czy aby na pewno?

Benny Mer uważa, że „tych, którzy przepadli, należy szukać”. Sięga po wiersze i opowiadania pisarzy jidysz: Icchoka Baszewisa Singera, Szolema Alejchema, Abrahama Rajzena czy Moszego Binema Justmana. Zagląda do roczników starych żydowskich gazet, przywołuje wspomnienia dzisiejszych dziewięćdziesięciolatków, którzy wychowali się w okolicach Smoczej, i drobiazgowo analizuje dawne fotografie. Zaprasza czytelników do literackiego spaceru od domu do domu, ale przede wszystkim – do podróży po utraconym czasie.

Smocza jest tak bardzo zapomniana, że w zupełności starczy, jeśli zdołam ją wskrzesić we wspomnieniach, ze wszystkim, co było w niej dobre i złe. Jeśli zdołamy wyciągnąć stąd jakąś naukę na teraz i na przyszłość – będzie to wartość dodana. Ja pragnę, by świat usłyszał opowieść o Smoczej, tak jak chciałbym słuchać opowieści o każdej innej społeczności i ulicy – w Bagdadzie czy na Dżerbie.

Fragment książki

Benny Mer (właśc. Benjamin Majersdorf, ur. 1971) – izraelski dziennikarz, znawca kultury jidysz. Przez lata współpracował z dziennikiem „Haaretz”, był również redaktorem w magazynie „Dafke: Yiddishland and Its Culture”. Autor przekładów z jidysz, m.in. dzieł Szolema Alejchema i Awroma Suckewera oraz poezji dla dzieci.

Centrum Kultury Jidysz

Wstęp wolny

Żydowski Salon Literacki: „Jak zabić wilkołaka? Opowieści chasydzkie. Antologia” – spotkanie przedpremierowe z Anną Kałużną, Wojciechem Tworkiem i Marcinem Wodzińskim

(Wydawnictwo Ossolineum, premiera – sierpień 2025 rok)

Dlaczego cadyk z Radoszyc walczył z czarnoksiężnikami, a cadyk z Warki stawał się niewidzialny? Co, jak i dlaczego opowiadali chasydzi i dlaczego należy to do kanonu literatury polskiej?

Podczas spotkania przyjrzymy się rozwojowi literatury żydowskiej poza jej kanonem — z uwzględnieniem roli, jaką odegrali w niej chasydzcy autorzy i autorki. Zastanowimy się, jak wyobrażona jest Polska w opowieściach o chasydach i jak zmieni się obraz polskiej literatury, jeśli uwzględnimy w niej kilkaset tomów jidyszowych i hebrajskich narracji spisywanych i publikowanych przez chasydów w latach 1814-1939. Omówimy też, jak tradycja chasydzkiej twórczości rozwijana jest po Zagładzie w USA i Izraelu.

O tym i nie tylko porozmawiają prof. Marcin Wodziński, dr Wojciech Tworek i dr Anna Kałużna z Katedry Judaistyki UWr, redaktorzy i tłumaczka antologii opowieści chasydzkich, monumentalnego tomu, który ukaże się w tym roku w serii Biblioteka Narodowa Wydawnictwa Ossolineum

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Żydowski Salon Literacki: spotkanie autorskie z Bellą Szwarcman-Czarnotą wokół książki „Mam dla Was historię”

Bella Szwarcman-Czarnota tak pisze o spotkaniu: 
„Mam dla Ciebie historię” to zwrot zaczerpnięty z opowiadania Icchoka Lejbusza Pereca Majses, w którym młoda dziewczyna czeka na historie, jakie snuł dla niej przygodnie poznany mężczyzna. I to jest pretekstem do ich spotkań. Wiele lat temu i ja rozpoczęłam na łamach „Midrasza” spotkania z czytelnikami – dla mnie również pretekstem były opowiadania. Najczęściej tłumaczyłam je z jidysz, a wokół każdego z nich snułam swoją opowieść, swoją historię. Dla mnie była to długa droga odkryć i fascynacji, droga nauki i poznawania. Każda z opowieści prowadziła mnie – niekiedy przypadkowo, a czasami już w sposób planowy – do następnej. A teraz chciałabym opowiedzieć o tych historiach. To też jest „historia, którą mam dla Was”.

Bella Szwarcman-Czarnota– pisarka, publicystka, redaktorka, tłumaczka i filozofka, wieloletnia redaktorka dwumiesięcznika „Midrasz”. Znawczyni tematu dotyczącego kobiet żydowskich. Autorka kilku książek, w tym, m.in. „Znalazłam wczorajszy dzień”, „Mocą przepasały swe biodra”, „Cenniejsza niż perły” i „Księga kobiet – kobiety Księgi”, „W poszukiwaniu złotego jabłka. Lider buch – śpiewnik rodzinny”, przygotowanej wspólnie z Różą Ziątek-Czarnotą oraz Dorotą Szwarcman.

Wstęp wolny, liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane

Szyjemy hamsę – ozdobę z tradycją – warsztaty artystyczne dla dorosłych z Moniką Krajewską
Czas trwania: 2 godz.

Hamsa – bliskowschodni znak w formie stylizowanej dłoni  – w tradycji żydowskiej  był niegdyś amuletem chroniącym od uroku, wykonanym z metalu bądź rysowanym na papierze i pergaminie;  obecnie jest popularnym motywem w dekoracji i biżuterii. Z filcu, tkanin, koralików i koronek wykonamy hamsę do powieszenia na ścianie lub jako breloczek czy kolczyki. 

Monika Krajewska – artystka i edukatorka; tworzy wycinanki inspirowane tradycją żydowską.   Niektóre jej prace, zwłaszcza mizrachy, są bliskie tradycyjnej formie, inne, np. cykle „Tatry i Psalmy” czy „Płonące”, są własną interpretacją żydowskich tekstów i symboli. Technikę wycinania łączy z kolażem, frotażem i fotografią. Wiele jej prac powstało z okazji narodzin, uroczystości bar/bat micwy oraz ślubów; inne były użyte w grafice książkowej (np. Sidur Ec Chaim) i na muralach, są też w synagogach, muzeach i kolekcjach prywatnych.  Jest autorką albumów fotograficznych o cmentarzach żydowskich „Czas kamieni” (w 4 językach) i „A Tribe of Stones”, artykułów i wystaw.  Prowadzi warsztaty i wykłady ukazujące tradycję żydowską  poprzez sztukę, m.in. na festiwalach kultury żydowskiej i w Centrum Kultury Jidysz w Warszawie.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp bezpłatny, zapisy od 11 do 22 sierpnia na adres: klub@jidysz.org.pl, liczba miejsc ograniczona, zapisy przed 11 sierpnia nie będą brane pod uwagę.

Klub Miłośników Kultury Żydowskiej. Wykład Joanny Podolskiej: „Łódź żydowska. Nowe spojrzenia, stare nowe książki”

Austriackie Forum Kultury, ul. Próżna 7/9

Wstęp wolny; liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane

Żydowski Salon Literacki: „Stawić opór nurtowi. Anda Rottenberg i Maria Poprzęcka” – spotkanie z autorkami książek „Schyłek” i „Trudny wiek” oraz „Śmierć przed obrazem”

Prowadzenie: Remigiusz Grzela

A. Rottenberg: „Schyłek. Dziennik 2019 – 2022” – Wydawnictwo OsnoVa, 2024;

 A. Rottenberg: „Trudny wiek” – Wydawnictwo Krytyka Polityczna, 2025;

M. Poprzęcka „Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i zanikaniu”– Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2025

Anda Rottenberg, kuratorka wystaw, krytyczka sztuki, pisarka przez całe życie pisze dziennik. Publikuje cyklicznie fragmenty z różnych okresów. Ten dziennik obejmuje lata 2019-2022, czyli również okres pandemii. Autorka podejmuje temat starzenia się, zbliżania się do końca życia. Opisuje trudy zmagania się ze starością, dolegliwościami, niekończącymi się wizytami lekarskimi, samotnością, na którą się zdecydowała. Stara się robić porządki, przygotować się na śmierć. Jednocześnie dla świata zewnętrznego pozostaje bardzo aktywną i towarzyską osobą. Nie przestaje podróżować, na odczyty, na otwarcia wystaw, na premiery, na festiwale literackie czy teatralne, biennale sztuki. Czasem towarzysko, na kilka dni odpoczynku. Jeździ po świecie i po kraju. W czasie pandemii przygotowuje książkę kulinarną złożoną z przepisów podesłanych przez znajomych i przyjaciół – powstaje Kuchnia towarzyska.

Maria Poprzęcka po raz kolejny potwierdza swoją niezwykłą erudycję, wrażliwość na zjawiska kultury oraz nieprzeciętny talent eseistyczny.

Książka niniejsza, chociaż wpisuje się w szeroki nurt refleksji nad starością, pozostaje jednak na jego obrzeżu. Nie jest kolejnym przyczynkiem do rozległej historii starości i ludzi starych. Mówi o sztuce. O sztuce wobec starości, o ich wzajemnych relacjach. O sztuce, której w różnych okolicznościach starość niespodzianie staje na drodze. Wypierana lub przyjmowana z rezygnacją, starość może ponaglać albo obezwładniać, wywoływać panikę albo bunt, napawać przerażeniem albo spokojem. W żadnym razie nie pozwala o sobie zapomnieć. Odsłania niedoświadczane przedtem strony życia. Także niezauważane czy nieprzeczuwane strony sztuki.

Każda starość jest inna. Zebrane tu niespójne teksty nie są więc ani opowieścią o starości, ani rozpatrującymi wybrane przykłady „studiami przypadków”. Są – idąc za sugestią Miłosza, że lepiej o starości nie pisać – zaledwie „dotknięciami i odbiciami” tej kondycji, która czeka i nieuchronnie nadchodzi.

Bogusław Deptuła w rozmowie z Marią Poprzęcką, Jak malować staruszki| Dwutygodnik, nr 409, kwiecień 2025

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp wolny; liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane

Wykład Julii Jastrzębskiej: „Od Singera po współczesne praktyki terapii rodzin”

Czas trwania: 1 godz.

Wykład poświęcony będzie krytycznej analizie relacji rodzinnych zawartych w prozie Singera w kontekście współczesnej praktyki terapii rodzin i nowych koncepcji pedagogicznych.

Julia Jastrzębska – psychoterapeutka psychoanalityczna, terapeutka i superwizorka terapii par i rodzin. Zainteresowana tematem zmian w obrazie i praktyce rodzicielstwa. Prowadzi także zajęcia z pisania dla psychoterapeutów oraz należy do redakcji platformy internetowej wunderblock.pl

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp wolny; liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane

Wykład Andrzeja Krakowskiego: „Dalsze przygody perypatetyka”

Prowadzenie: Remigiusz Grzela

Andrzej Krakowski – reżyser, scenarzysta, producent filmowy, pedagog, pisarz i rysownik; profesor City University of New York i doktor sztuk filmowych. Studiował na Wydziale Reżyserii PWSTiF w Łodzi. W 1968 pozbawiony polskiego obywatelstwa w czasie stypendium w Los Angeles, kontynuował naukę w American Film Institute. Zrealizował blisko 70 filmów i seriali telewizyjnych. Producent, m.in. nominowanego do Oscara „California Reich”, zdobywca dwóch nagród Emmy za serię „We Are New York” oraz popularnego na Broadwayu musicalu „King David”. Reżyser „Looking for Palladin”, „Farewell to my Country” i “Campfire Stories”. Autor scenariuszy 18 filmów m.in. “Triumph of the Spirit”, “Eminent Domain”, “Managua”, “Tides of War”, “Genghis Khan”, oraz kilkunastu książek,  m.in, “Pollywood: jak stworzyliśmy Hollywood”, “Pollywood II: uciekinierzy w raju”, “The World Through the Eye of a Screenwriter”, “Bronisław Kaper: Od poczatku do konca” i dwujęzycznego albumu “Polish Oscars/Polskie Oscary”. Autor i reżyser szuk teatralnych, wśród nich: “Labirynt 53/54”, „Rejwach” oraz “Behind God’s Back”. W latach 80. był rysownikiem pisma „Business of Film”, ukazującego się w Londynie i Los Angeles oraz Foreign Confidential i „Reunion’68”. Dwujęzyczna książka rysunków pt. „Dziura w całym/Hole in the Whole” ukazała się w 2017 nakładem wydawnictwa Blue Bird. Poza pracą twórczą i pedagogiczną Krakowski był współzałożycielem dwóch sieci telewizyjnych: NaszaTV w Polsce i ForeignTV.com.

fot. Renata Pajchel

Austriackie Forum Kultury, ul. Próżna 7/9

Wstęp wolny

Wydarzenie transmitowane on-line na profilach Austriackiego Forum Kultury i Festiwalu Warszawa Singera na Facebooku

Dyskusja wokół książki „Mark Rothko. Od środka” Christophera Rothko

Prowadzenie: Jan Mioduszewski, Stach Szabłowski

(Tłumaczenie: Anna Moroz, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2024)

Czas trwania: 1,5 godz.

Jan Mioduszewski i Stach Szabłowski porozmawiają o książce “Mark Rothko. Od środka” napisanej przez syna amerykańskiego malarza. Zapowiada się żywa dyskusja o emocjach i wrażeniach jakie budzi sztuka mistrza color field painting.

Jan Mioduszewski – malarz, autor obiektów malarskich, instalacji, fotografii, “still-performances” (“nieruchomych performensów” – termin artysty) oraz interwencji w przestrzeni publicznej. Od 2002 roku firmuje swoje prace i działania artystyczne nazwą “Fabryka mebli”. Prowadzi Pracownię Wiedzy o Działaniach i Strukturach Wizualnych na Wydziale Malarstwa ASP, w Warszawie. 

Stach Szabłowski – historyk i krytyk sztuki, publicysta, kurator wielu wystaw i autorskich projektów. Publikuje w prasie głównego nurtu, w wydawnictwach branżowych i katalogach wystaw. Stale współpracuje z dwutygodnik.com. W latach 1997 -2016 kurator wystaw w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie. Był współautorem wielu wystaw definiujących sztukę współczesną w Polsce tzw. pokolenie „roczników siedemdziesiątych” w sztukach wizualnych, m.in.: Scena 2000, Rzeczywiście młodzi są realistami, Późna polskość.

Centrum Kultury Jidysz, ul. Andersa 15

Wstęp wolny; liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane

 Przystanek Poezja:  „Niech pragnie deska” – wiersze Debory Vogel

Utwory w jidysz i po polsku w przekładzie Karoliny Szymaniak zaprezentują: Joanna Przybyłowska, Barbara Szeliga

Oprawa muzyczna: Marek Wroński (skrzypce)

Austriackie Forum Kultury, ul. Próżna 7/9

Wstęp wolny; liczba miejsc ograniczona, miejsca nie są numerowane